“Hoe kunnen we de maatschappelijke waarde die we creëren omzetten in geld?” Dat was de vraag die centraal stond in het tweede WIJKatelier op 10 december bij wijkbedrijf Selwerd in Groningen. In dit geval was de vraag afkomstig van de energiecoaches van Energie Sparen. Zij helpen in Selwerd (en Lewenborg) gezinnen die van een bijstandsuitkering leven om te besparen op hun energierekening. Maar we horen deze vraag de laatste tijd op veel plaatsen.

Heel waardevol, maar toch voelt het anders

Energie Sparen levert duidelijk waarde op verschillende vlakken. De energiecoaches helpen de armoede bij de doelgroep te bestrijden. Ze doen werkervaring op in de vorm van een werkervaringsplekken (de coaches komen uit een uitkeringssituatie). En ze dragen ook nog bij aan duurzaamheidsdoelstellingen. Bovendien hebben deze drie dingen ook nog eens positieve indirecte effecten. Heel waardevol, zou je zeggen. Maar helaas: het voelt anders. De mensen in het project werken met behoud van uitkering en zelfs met behoud van sollicitatie- en andere plichten. De projectkosten zijn bij elkaar geschraapt uit verschillende potjes. En omdat Energie Sparen een pilot is, is dus niet vastgelegd wanneer het project succesvol is en wat er dan gebeurt.

Waarde staat niet gelijk aan geld

Een verkenning langs verschillende wegen leidde in het WIJKatelier tot een vermoeden van twee problemen, die allebei te maken hebben met het begrip “waarde”. In de eerste plaats zijn we eraan gewend geraakt om waarde gelijk te stellen aan geld. Maar dat is niet correct. Geld is handig als rekeneenheid, om waarde te kwantificeren of te vergelijken, maar het is niet hetzelfde als waarde. Ik leg waardecreatie graag uit aan de hand van deze vergelijking: K < P < W

K is daarin de kostprijs, de waarde voor de leverancier. W is de gebruikswaarde voor de klant. Als P, de ruilprijs, daar tussenin ligt, worden beide partijen er beter van. Maar de prijs, het geld, is niet de essentie en het heeft ook een groot nadeel. Als er geen geld is, komen er geen transacties tot stand. Als het getal rechts een nul is (niemand heeft er geld voor), zijn de andere twee getallen noodzakelijkerwijs ook nullen. En dat is jammer, want daardoor loopt de samenleving als geheel waarde mis.

Waardecreatie zonder geld

De essentie van waardecreatie (en welvaartscreatie) is namelijk: K < W

Waarde ontstaat eenvoudig door iets te verhuizen van een plek waar het weinig waard is naar een plek waar het meer waard is. Geld is daar niet voor nodig. Denk aan “delen wat je toch over hebt” en aan de categorie “kleine moeite, groot plezier”. In de tweede plaats heeft waarde natuurlijk ook iets te maken met waardering. De energiecoaches voelen een discrepantie tussen de waarde die ze creëren en de waardering die ze krijgen. En ook dat heeft niet in de eerste plaats met geld te maken.

Geld niet als maatstaf voor waarde

Van het Wijkbedrijf Selwerd, waar we te gast waren, kregen we een mooi inkijkje voorgeschoteld in hoe het wellicht beter kan. Het buurtbedrijf verhuurt ruimte aan initiatieven uit de wijk – een kinderopvang, onder andere. Daarbij geldt de afspraak: zolang jullie nog geen inkomsten hebben en dus geen huur in euro’s kunt betalen, verzin je maar iets anders om terug te doen voor de wijk. Zo krijgt waarde de kans om te groeien. De maatstaf voor succes  is daarbij uiteindelijk niet hoeveel euro’s er worden overgemaakt, maar hoeveel kindertjes er dagelijks rondlopen.

WIJKatelier #3 op 14 januari

Met WIJKatelier #3 zijn we te gast bij het duurzaam dorpshuis in Rottevalle. Meld je hier aan voor het voorlopig laatste WIJKatelier op 14 januari.